Francis Scott Key Fitzgerald, urodzony 24 września 1896 roku w Saint Paul w Minnesocie, na styczeń 2026 roku ma 130 lat. Był amerykańskim pisarzem, nowelistą i kronikarzem epoki jazzu, którego twórczość do dziś stanowi jedno z najważniejszych świadectw lat 20. XX wieku. Jego życie, naznaczone zarówno błyskotliwym sukcesem literackim, jak i osobistymi tragediami, było nierozerwalnie związane z jego żoną, Zeldą Sayre Fitzgerald, z którą wspólnie tworzyli barwne, choć często burzliwe, życie towarzyskie. Fitzgerald, którego prawdziwe nazwisko brzmiało Francis Scott Key Fitzgerald, otrzymał swoje imiona na cześć dalekiego kuzyna, Francisa Scotta Keya, autora słów do amerykańskiego hymnu narodowego. Jego kariera jako pisarza, choć za życia zyskująca jedynie przejściowy sukces komercyjny, pośmiertnie ugruntowała jego pozycję jako jednego z czołowych przedstawicieli amerykańskiego modernizmu. Zmarł 21 grudnia 1940 roku w Los Angeles w wieku 44 lat, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo literackie.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 130 lat (na styczeń 2026 roku, urodzony 24 września 1896)
- Żona/Mąż: Zelda Sayre Fitzgerald
- Dzieci: Frances Scott Fitzgerald („Scottie”)
- Zawód: Pisarz, nowelista
- Główne osiągnięcie: Autor „Wielkiego Gatsby’ego”, kronikarz „Ery Jazzu”
Podstawowe informacje o F. Scott Fitzgeraldzie
Prawdziwe nazwisko i pochodzenie imienia
Urodził się jako Francis Scott Key Fitzgerald. Swoje imiona otrzymał na cześć dalekiego kuzyna, Francisa Scotta Keya, który w 1814 roku napisał słowa do pieśni „The Star-Spangled Banner”, będącej hymnem narodowym Stanów Zjednoczonych. To powiązanie z ważną postacią amerykańskiej historii podkreśla pewien symboliczny wymiar jego późniejszego życia i twórczości jako kronikarza amerykańskiej epoki.
Data i okoliczności śmierci
Francis Scott Fitzgerald zmarł 21 grudnia 1940 roku w Los Angeles. Miał zaledwie 44 lata, a przyczyną zgonu był nagły atak serca. Jego śmierć była przedwczesna i stanowiła smutny finał burzliwego życia, które odzwierciedlało wiele z problemów i tęsknot epoki, której był kronikarzem.
Wykształcenie wyższe
Scott Fitzgerald studiował na prestiżowym Uniwersytecie Princeton, do którego uczęszczał od 1913 roku. Jednak jego akademicka ścieżka została przerwana. Nigdy nie uzyskał dyplomu, ponieważ porzucił naukę w 1917 roku, aby zaciągnąć się do armii podczas I wojny światowej. Ta decyzja miała znaczący wpływ na jego dalsze losy i stała się impulsem do głębszego zaangażowania się w pisanie.
Status literacki
Choć za życia Francis Scott Fitzgerald cieszył się jedynie przejściowym sukcesem komercyjnym w latach 20. XX wieku, jego dzisiejszy status jest niepodważalny. Obecnie jest on uznawany za jednego z najwybitniejszych amerykańskich pisarzy XX wieku i czołowego przedstawiciela modernizmu. Jego dzieła, takie jak „Wielki Gatsby”, są analizowane i cenione za głębię psychologiczną, liryzm i trafny portret społeczeństwa amerykańskiego.
Rodzina i życie prywatne F. Scotta Fitzgeralda
Powiązania rodzinne
W życiorysie Fitzgeralda pojawiają się również kontrowersyjne powiązania rodzinne. Kuzynka jego ojca w drugim pokoleniu, Mary Surratt, została powieszona w 1865 roku za udział w spisku mającym na celu zabójstwo prezydenta Abrahama Lincolna. Te historyczne koneksje, choć odległe, stanowią element fascynującej mozaiki jego pochodzenia.
Pierwsza wielka miłość
Podczas przerwy świątecznej w Princeton, Fitzgerald poznał swoją pierwszą wielką miłość – 16-letnią Ginevrę King, bogatą debiutantkę z Chicago. Ich kilkaletni romans był burzliwy i pełen namiętności, jednak ostatecznie zakończył się odrzuceniem Scotta przez jej rodzinę. Ojciec dziewczyny miał mu powiedzieć, że „biedni chłopcy nie powinni myśleć o poślubianiu bogatych dziewcząt”, co stanowiło bolesny cios dla młodego pisarza i miało wpływ na jego późniejszą twórczość.
Małżeństwo z Zeldą Sayre
Francis Scott Fitzgerald poznał Zeldę Sayre w Alabamie podczas służby wojskowej. Zelda, córka sędziego i wnuczka konfederackiego senatora, początkowo odrzuciła jego oświadczyny z powodu braku perspektyw finansowych. Jednak sukces pierwszej powieści Fitzgeralda, „This Side of Paradise”, zmienił jej zdanie i zgodziła się na ślub w 1920 roku. Ich związek, choć pełen miłości i wzajemnych inspiracji, był również naznaczony trudnościami, w tym chorobą psychiczną Zeldy.
Jedyne dziecko
Zelda i F. Scott Fitzgerald mieli jedno dziecko, córkę Frances Scott Fitzgerald, znaną powszechnie jako „Scottie”. Urodziła się w 1921 roku. Scottie odziedziczyła po rodzicach artystyczne talenty, choć jej życie potoczyło się inaczej niż marzenia Scotta o idealnej rodzinie. Pozostała ważną postacią w życiu pisarza.
Ostatnia partnerka
Pod koniec życia, gdy Fitzgerald mieszkał w Hollywood, jego towarzyszką była felietonistka Sheilah Graham. Pozostawali w nieformalnym związku, a Sheilah była przy nim aż do jego śmierci w 1940 roku. Jej obecność stanowiła pewne wsparcie w trudnym okresie życia pisarza, choć nie zastąpiła ona skomplikowanej relacji z Zeldą.
Kariera literacka F. Scotta Fitzgeralda
Debiut i przełom
Przełomem w karierze F. Scotta Fitzgeralda był rok 1920, kiedy to opublikował swoją pierwszą powieść „This Side of Paradise” (Po tej stronie raju). Książka stała się natychmiastową sensacją kulturalną, przynosząc autorowi sławę i status rzecznika młodego pokolenia amerykańskiego. Fitzgerald stał się głosem epoki, uchwycił jej ducha i aspiracje, co zapewniło mu trwałe miejsce w literaturze.
Popularyzacja terminu „Era Jazzu”
Fitzgerald jest powszechnie uznawany za autora i propagatora terminu „Jazz Age”, czyli „Era Jazzu”. Nazwa ta, która idealnie oddawała charakter lat 20. XX wieku – okresu ekstrawagancji, nadmiaru i dynamicznych zmian społecznych – została spopularyzowana poprzez jego zbiór opowiadań „Tales of the Jazz Age”. Jego dzieła stały się literackim fundamentem pod estetykę tamtych czasów.
Sukces „Wielkiego Gatsby’ego”
Trzecia powieść F. Scotta Fitzgeralda, „The Great Gatsby”, opublikowana w 1925 roku, jest dziś powszechnie uznawana za „Wielką Amerykańską Powieść”. Jednak w roku premiery dzieło to było porażką komercyjną – sprzedano mniej niż 23 000 egzemplarzy. Dopiero z czasem doceniono jej literacką wartość, symboliczne znaczenie i mistrzowskie ukazanie amerykańskiego snu.
Aby utrzymać wystawny styl życia, który prowadził wraz z żoną Zeldą, F. Scott Fitzgerald pisał liczne opowiadania. Łącznie stworzył ich 164, publikując je w popularnych pismach tamtych czasów, takich jak „The Saturday Evening Post”, „Collier’s Weekly” i „Esquire”. Te krótsze formy literackie, choć często pisane pod presją finansową, stanowiły ważną część jego dorobku i pozwalały na eksplorację różnych tematów i postaci.
Kariera w Hollywood
W okresie Wielkiego Kryzysu, gdy popularność Fitzgeralda zaczęła spadać, przeniósł się do Hollywood. Tam próbował swoich sił jako scenarzysta, pracując dla wytwórni takich jak Metro-Goldwyn-Mayer. Niestety, ta część jego kariery uznawana jest za nieudaną. Mimo pewnych sukcesów, nie udało mu się w pełni odnaleźć w realiach fabryki snów, co stanowiło kolejne rozczarowanie w jego życiu.
Dzieło pośmiertne
Najważniejszym dziełem wydanym pośmiertnie przez F. Scotta Fitzgeralda jest jego niedokończona powieść „The Last Tycoon”. Książka została zredagowana i przygotowana do druku w 1941 roku przez jego przyjaciela, krytyka literackiego Edmunda Wilsona. Dzieło to, choć niekompletne, stanowi ważne świadectwo późnych przemyśleń pisarza na temat Ameryki i jej potęgi.
Służba wojskowa F. Scotta Fitzgeralda
Motywacja do zaciągu
Po bolesnym odrzuceniu przez Ginevrę King, Fitzgerald znalazł się w stanie załamania psychicznego. W 1917 roku, w akcie desperacji i z nadzieją na śmierć w walce, zaciągnął się do armii jako podporucznik (second lieutenant). Marzył o tym, by zginąć na froncie zachodnim, co mogłoby nadać jego życiu heroiczną tragiczną wymowę.
Relacja z Eisenhowerem
Podczas szkolenia wojskowego w Fort Leavenworth, Scott Fitzgerald służył pod dowództwem kapitana Dwighta D. Eisenhowera, który później został prezydentem Stanów Zjednoczonych. Fitzgerald szczerze nie znosił Eisenhowera i często buntował się przeciwko jego autorytetowi. Ta niechęć stanowi jedną z ciekawostek jego wojskowej przeszłości.
Niedoszły wyjazd na front
Los uchronił F. Scotta Fitzgeralda przed udziałem w walkach I wojny światowej. Rozejm z Niemcami został podpisany w listopadzie 1918 roku, tuż przed tym, jak jego jednostka miała zostać wysłana do Europy. Tym samym jego nadzieja na śmierć w chwale na froncie pozostała niespełniona, a wojna zakończyła się, zanim zdążył wziąć w niej czynny udział.
Muzyka i kultura w twórczości F. Scotta Fitzgeralda
Wpływ na epokę
Chociaż F. Scott Fitzgerald sam nie był muzykiem, jego twórczość jest nierozerwalnie związana z muzyką jazzową, która stanowiła ścieżkę dźwiękową „Ery Jazzu”. Jego opisy stylu życia „flapperek” i „złotej młodzieży” stworzyły literacki fundament pod estetykę lat 20. XX wieku. Fitzgerald uchwycił ducha buntu młodego pokolenia amerykańskiego wobec rzeczywistości, tworząc ikoniczne obrazy tego okresu.
Zdrowie i wyzwania życiowe F. Scotta Fitzgeralda
Alkoholizm
Przez większość swojego dorosłego życia F. Scott Fitzgerald zmagał się z ciężką chorobą alkoholową. Alkoholizm negatywnie wpływał na jego finanse, zdrowie i relacje z wydawcami. Ta wyniszczająca nałóg stanowiła jedną z głównych przyczyn jego problemów i przedwczesnej śmierci, choć w ostatnich miesiącach życia udało mu się osiągnąć trzeźwość.
Choroba żony
Życie osobiste Fitzgeralda zostało głęboko naznaczone chorobą jego żony, Zeldy Sayre. U Zeldy zdiagnozowano schizofrenię, co doprowadziło do jej wieloletniego pobytu w zakładach psychiatrycznych. Ta tragiczna sytuacja zainspirowała Scotta do napisania jednej z jego najważniejszych powieści, „Tender Is the Night” (Czuła jest noc), w której portretował złożoność ludzkiej psychiki i trudności w relacjach międzyludzkich.
Majątek i finanse F. Scotta Fitzgeralda
Od bogactwa do długów
W latach 20. XX wieku F. Scott Fitzgerald zarabiał fortunę dzięki swojej twórczości. Jednak rozrzutny styl życia, który prowadził wraz z Zeldą, oraz wysokie koszty leczenia żony, doprowadziły go do poważnych problemów finansowych podczas Wielkiego Kryzysu w latach 30. Ta huśtawka od bogactwa do długów była odzwierciedleniem burzliwych czasów, w których żył.
Ciekawostki z życia F. Scotta Fitzgeralda
Literacki model
Postać Daisy Buchanan, jednej z najbardziej znanych bohaterek płci żeńskiej w utworach Scotta Fitzgeralda, a zwłaszcza w „Wielkim Gatsby’m”, była wzorowana na jego pierwszej miłości, Ginevrze King. To właśnie ona stała się inspiracją dla stworzenia tej ikonicznej postaci, symbolizującej piękno, bogactwo i niedostępność.
Krąg towarzyski
W Europie, zwłaszcza w Paryżu i na Riwierze Francuskiej, F. Scott Fitzgerald należał do społeczności ekspatriantów znanej jako „Lost Generation” (Stracone Pokolenie). Był blisko związany z innymi wybitnymi twórcami, w tym z Ernestem Hemingwayem. Tworzyli oni razem czołowych przedstawicieli straconego pokolenia pisarzy amerykańskich, których twórczość charakteryzowała się pesymizmem i rozczarowaniem po I wojnie światowej.
Wczesny talent
Już w bardzo młodym wieku F. Scott Fitzgerald wykazywał niezwykły talent literacki. Swoje pierwsze opowiadanie opublikował w gazecie szkolnej w wieku zaledwie 13 lat. Ten wczesny sukces zapowiadał jego przyszłą karierę i potwierdzał jego talent pisarski, który rozwijał przez kolejne lata.
Szybkie pisanie
Fitzgerald potrafił pracować z niezwykłą szybkością pod presją czasu. Swoją pierwszą, choć początkowo odrzuconą, wersję powieści „The Romantic Egotist” napisał w zaledwie trzy miesiące. Zrobił to z myślą o zdążeniu przed ewentualnym wysłaniem na front wojenny, co świadczy o jego determinacji i umiejętności skupienia się na pracy, nawet w obliczu trudnych okoliczności.
Kluczowe dzieła F. Scotta Fitzgeralda
Najważniejsze publikacje
- „This Side of Paradise” (Po tej stronie raju) – 1920
- „The Beautiful and Damned” (Piękni i przeklęci) – 1922
- „The Great Gatsby” (Wielki Gatsby) – 1925
- „Tender Is the Night” (Czuła jest noc) – 1934
- „The Last Tycoon” (Niedokończona, wydana pośmiertnie) – 1941
Życie osobiste – kluczowe osoby
- Zelda Sayre Fitzgerald – żona, muza i inspiracja.
- Frances Scott Fitzgerald („Scottie”) – jedyna córka, urodzona w 1921 roku.
- Ginevra King – pierwsza wielka miłość, modelka postaci Daisy Buchanan.
- Sheilah Graham – ostatnia partnerka, towarzysząca mu do śmierci.
Okoliczności życiowe i kariery
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1913 | Rozpoczęcie studiów na Uniwersytecie Princeton. |
| 1917 | Porzucenie studiów i zaciągnięcie się do armii. |
| 1920 | Ślub z Zeldą Sayre i publikacja „This Side of Paradise”. |
| 1925 | Publikacja „Wielkiego Gatsby’ego”. |
| 1934 | Publikacja „Czuła jest noc”. |
| 1940 | Śmierć F. Scotta Fitzgeralda. |
| 1941 | Pośmiertne wydanie „The Last Tycoon”. |
Francis Scott Fitzgerald, mimo życiowych trudności i walki z nałogami, pozostawił po sobie dziedzictwo literackie, które nadal inspiruje i skłania do refleksji nad ludzką naturą i aspiracjami. Jego twórczość, w tym ikoniczny „Wielki Gatsby”, stanowi nie tylko literacki portret „Ery Jazzu”, ale także uniwersalną opowieść o amerykańskim śnie, jego blaskach i cieniach. Zmarły przedwcześnie, Fitzgerald wciąż żyje w swoich dziełach, będąc jednym z najważniejszych głosów XX-wiecznej literatury amerykańskiej.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Jak miał na imię Fitzgerald?
Fitzgerald miał na imię Francis Scott. Najczęściej jednak używał swojego drugiego imienia i był znany jako F. Scott Fitzgerald.
Jaka jest najsłynniejsza powieść Fitzgeralda?
Najsłynniejszą powieścią Fitzgeralda jest „Wielki Gatsby”. Jest to klasyka literatury amerykańskiej, która doskonale oddaje ducha epoki jazzu.
Kim był Fitzgerald?
Fitzgerald był amerykańskim pisarzem i nowelistą, uważanym za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli „straconego pokolenia”. Jego twórczość często koncentrowała się na tematyce bogactwa, marzeń i rozczarowań w Ameryce lat 20. XX wieku.
Kto to jest Fitzgerald?
Fitzgerald to Francis Scott Fitzgerald, znany amerykański pisarz, który żył w pierwszej połowie XX wieku. Jest autorem takich dzieł jak „Wielki Gatsby” czy „Noc jest łagodna”, które do dziś pozostają ważnymi pozycjami w kanonie literatury.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/F._Scott_Fitzgerald
Nazywam się Elżbieta Cieślak i jestem autorką lokalnego bloga bydgoszczblog.pl. Od zawsze pasjonowałam się historią i kulturą mojego rodzinnego miasta, co zainspirowało mnie do tworzenia treści, które łączą mieszkańców i promują lokalne inicjatywy. Na blogu dzielę się nie tylko aktualnościami, ale również ciekawostkami oraz wywiadami z lokalnymi twórcami i liderami społecznymi. Moim celem jest budowanie silnej społeczności oraz inspirowanie innych do odkrywania tego, co najlepsze w naszym mieście.
