Giovanni Pierluigi da Palestrina, urodzony między 3 lutego 1525 a 2 lutego 1526 roku, był najwybitniejszym kompozytorem epoki renesansu i centralną postacią szkoły rzymskiej. Na [lipiec 2024] roku, uwzględniając jego datę urodzenia, kompozytor miałby około 499-500 lat. Był ojcem czwórki dzieci ze swojego pierwszego małżeństwa z Lucrezią Gori. Jego imponujący dorobek obejmuje ponad 105 mszy i ponad 300 motetów, a jego twórczość fundamentalnie wpłynęła na rozwój muzyki polifonicznej, przynosząc mu miano „Księcia Muzyki”.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Około 499-500 lat (na lipiec 2024)
- Żona/Mąż: Lucrezia Gori (pierwsza żona), Virginia Dormoli (druga żona)
- Dzieci: Cztery (z pierwszego małżeństwa)
- Zawód: Kompozytor, organista
- Główne osiągnięcie: Stworzenie wzorca stylu polifonicznego w muzyce renesansu, wpływ na rozwój muzyki chóralnej i kontrapunktycznej.
Podstawowe informacje o Giovannim Pierluigim da Palestrina
Giovanni Pierluigi da Palestrina przyszedł na świat w miejscowości Palestrina, położonej niedaleko Rzymu, która wówczas należała do Państwa Kościelnego. Jego narodziny datuje się na okres między 3 lutego 1525 a 2 lutego 1526 roku. Choć powszechnie znany jest pod nazwiskiem swojego rodzinnego miasta jako „da Palestrina”, jego prawdziwe nazwisko rodowe brzmiało Pierluigi.
Mistrz zmarł w Rzymie 2 lutego 1594 roku, w wieku 68 lat, w wyniku zapalenia opłucnej. Został pochowany tego samego dnia w Bazylice św. Piotra, lecz z biegiem czasu jego grób został przykryty nowymi konstrukcjami, przez co jego dokładne miejsce spoczynku pozostaje nieodnalezione. Giovanni Pierluigi da Palestrina jest uznawany za centralną postać szkoły rzymskiej oraz jednego z czołowych kompozytorów Europy późnego XVI wieku, a jego twórczość stawiana jest w jednym rzędzie z dziełami Orlande de Lassusa czy Tomásza Ludwika de Victorii.
Życie prywatne Giovanniego Pierluigiego da Palestrina
Giovanni Pierluigi da Palestrina zawarł swój pierwszy związek małżeński z Lucrezią Gori, z którą doczekał się czwórki dzieci. Status osoby świeckiej stanowił istotną przeszkodę w jego karierze, zwłaszcza gdy w 1555 roku papież Paweł IV wydał dekret nakazujący śpiewakom kaplicy papieskiej bycie duchownymi.
Dekada lat 70. XVI wieku była dla kompozytora niezwykle trudna, naznaczona serią epidemii dżumy, które pochłonęły życie jego brata i dwóch synów. Kulminacją tych strat był rok 1580, w którym zmarła jego ukochana żona, Lucrezia. Te osobiste tragedie skłoniły go do rozważania przyjęcia święceń kapłańskich.
Ostatecznie Palestrina nie zdecydował się na drogę kapłańską. Zawarcie drugiego małżeństwa z bogatą wdową, Virginia Dormoli, przyniosło mu bezpieczeństwo finansowe i spokój ducha, co umożliwiło mu niezwykle płodny okres twórczy w ostatnich latach życia.
Kariera zawodowa Giovanniego Pierluigiego da Palestrina
Początki kariery muzycznej Giovanniego Pierluigiego da Palestriny sięgają jego wczesnej młodości. Już w 1537 roku, jako około 12-letni chłopiec, figurował na liście chórzystów w Bazylice Santa Maria Maggiore w Rzymie, co dało mu unikalną możliwość nauki literatury i muzyki w znakomitym otoczeniu.
Edukacja muzyczna Palestriny nabrała tempa w 1540 roku, kiedy rozpoczął studia w szkole prowadzonej przez Claude’a Goudimela, a jego nauczycielami byli również Robin Mallapert i Firmin Lebel. Uczestnictwo w zróżnicowanym środowisku edukacyjnym miało kluczowe znaczenie dla ukształtowania jego warsztatu kompozytorskiego, opartego na północnoeuropejskiej polifonii.
Po okresie nauki Palestrina powrócił do rodzinnej miejscowości, gdzie w latach 1544–1551 pełnił funkcję organisty w katedrze św. Agapita w Palestrinie, co stanowiło ważne przygotowanie do powrotu do wielkich bazylik rzymskich.
Przełomowym momentem w karierze Giovanniego Pierluigiego da Palestriny była nominacja papieska w 1551 roku. Papież Juliusz III, zaznajomiony z talentem młodego muzyka, mianował go *maestro di cappella* w Cappella Giulia przy Bazylice św. Piotra, co otworzyło mu drzwi do najwyższych kręgów muzyki kościelnej Watykanu.
Po wymuszonym odejściu z Watykanu w 1555 roku, Palestrina objął stanowiska kierownicze w muzyce najważniejszych rzymskich świątyń. Przez pięć lat kierował muzyką w bazylice św. Jana na Lateranie, a następnie w bazylice Santa Maria Maggiore. W 1571 roku nastąpił jego definitywny powrót do Cappella Giulia przy Bazylice św. Piotra, gdzie pozostał do końca swojej kariery.
Muzyka i styl Giovanniego Pierluigiego da Palestrina
Giovanni Pierluigi da Palestrina pozostawił po sobie niezwykle bogaty dorobek kompozytorski, obejmujący ponad 105 mszy, ponad 300 motetów, 68 ofertoriów oraz co najmniej 140 madrygałów, a także liczne hymny, magnificaty i lamentacje. Jego dzieła charakteryzują się mistrzostwem formy i głębią wyrazu.
Jednym z przełomowych momentów w karierze Palestriny była publikacja jego pierwszej księgi mszy w 1554 roku, dedykowana papieżowi Juliuszowi III. Była to pierwsza tego typu publikacja autorstwa włoskiego kompozytora, podkreślająca rosnące znaczenie włoskiej szkoły kompozytorskiej.
Najsłynniejszym dziełem Palestriny jest msza „Missa Papae Marcelli”, dedykowana papieżowi Marcelemu II. To właśnie to dzieło stało się podstawą legendy o jego roli w ocaleniu muzyki polifonicznej w Kościele katolickim, przekonując Sobór Trydencki do niezakazywania muzyki wielogłosowej w liturgii.
Charakterystyczny „Styl Palestriny” jest synonimem doskonałości w kontrapunkcie renesansowym, cechującym się płynnością i konsonansem, osiąganym dzięki precyzyjnemu umieszczaniu dysonansów. To podejście stworzyło wzorzec dla kolejnych pokoleń kompozytorów.
Styl Palestriny wywarł ogromny wpływ na późniejszych mistrzów muzyki, stając się podstawą nauczania muzyki kontrapunktycznej. Johann Sebastian Bach studiował jego dzieła, a Johann Joseph Fux skodyfikował zasady jego stylu w podręczniku „Gradus ad Parnassum”.
Warto zaznaczyć enigmatyczne podejście Palestriny do komponowania madrygałów; choć w 1584 roku publicznie wyrzekł się tworzenia do tekstów świeckich, już dwa lata później wydał drugą księgę madrygałów świeckich, uznawanych za jedne z najlepszych w tym gatunku.
Uznanie i dziedzictwo Giovanniego Pierluigiego da Palestrina
Dominacja Giovanniego Pierluigiego da Palestriny w świecie muzycznym XVI wieku została doceniona już za jego życia. Na jego płycie nagrobnej wyryto inskrypcję *Musicæ Princeps*, co oznacza „Książę Muzyki”, podkreślając jego absolutną dominację i szacunek.
Palestrina zyskał również status ikony i ideału kompozytora katolickiego. Jego geniusz polegał na skutecznym pogodzeniu funkcjonalnych i estetycznych celów muzyki kościelnej w trudnym okresie potrydenckim, stanowiąc wzór harmonii, klarowności i pobożności.
Ciekawostki z życia Giovanniego Pierluigiego da Palestrina
Muzyka Giovanniego Pierluigiego da Palestriny żyje do dziś, znajdując odzwierciedlenie we współczesnych utworach. Melodia *Gloria* z jego dzieła *Magnificat Tertii Toni* jest do dziś powszechnie używana w popularnym hymnie wielkanocnym „Victory”.
Fundamentalny wpływ na edukację muzyczną wywarła metoda kontrapunktu gatunkowego, która została oparta na jego stylu kompozytorskim. Ta metoda do dziś pozostaje standardowym elementem programów nauczania w konserwatoriach na całym świecie.
Kluczowe daty w życiu Giovanniego Pierluigiego da Palestrina:
- Około 12 lat (1537): Rozpoczyna karierę jako chórzysta w Bazylice Santa Maria Maggiore.
- 1540: Studiuje w szkole Claude’a Goudimela.
- 1544–1551: Pełni funkcję organisty w katedrze św. Agapita w Palestrinie.
- 1551: Mianowany *maestro di cappella* w Cappella Giulia przy Bazylice św. Piotra.
- 1554: Publikuje swoją pierwszą księgę mszy.
- 1555: Wymuszony odejście z Watykanu; rozpoczyna pracę w bazylice św. Jana na Lateranie.
- 1561–1566: Kieruje muzyką w bazylice Santa Maria Maggiore.
- 1571: Powraca na stałe do Cappella Giulia.
- 1580: Umiera jego żona Lucrezia.
- 1584: Publicznie wyrzeka się komponowania do tekstów świeckich.
- 1586: Publikuje drugą księgę madrygałów świeckich.
- 2 lutego 1594: Umiera w Rzymie.
Najważniejsze dzieła i publikacje:
- Ponad 105 mszy
- Ponad 300 motetów
- 68 ofertoriów
- Co najmniej 140 madrygałów
- Liczne hymny, magnificaty i lamentacje
- Pierwsza księga mszy (1554)
- Missa Papae Marcelli
- Druga księga madrygałów świeckich (1586)
Kariera w rzymskich świątyniach:
| Okres | Stanowisko / Miejsce |
|---|---|
| 1537 (wiek ok. 12 lat) | Chórzysta w Bazylice Santa Maria Maggiore |
| 1544–1551 | Organista w katedrze św. Agapita w Palestrinie |
| 1551–1555 | *Maestro di cappella* w Cappella Giulia przy Bazylice św. Piotra |
| 1555–1560 | Kierownik muzyki w bazylice św. Jana na Lateranie |
| 1561–1566 | Kierownik muzyki w bazylice Santa Maria Maggiore |
| 1571–1594 | Stały powrót i praca w Cappella Giulia przy Bazylice św. Piotra |
Warto wiedzieć: Giovanni Pierluigi da Palestrina jest często uznawany za postać, która „uratowała” polifonię w muzyce kościelnej dzięki swojej mszy „Missa Papae Marcelli”.
Giovanni Pierluigi da Palestrina, kompozytor uznawany za „Księcia Muzyki”, wywarł niezatarty wpływ na historię muzyki poprzez swój precyzyjny styl i bogactwo kompozycji, które do dziś stanowią fundament edukacji muzycznej na całym świecie.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Pierluigi_da_Palestrina
Nazywam się Elżbieta Cieślak i jestem autorką lokalnego bloga bydgoszczblog.pl. Od zawsze pasjonowałam się historią i kulturą mojego rodzinnego miasta, co zainspirowało mnie do tworzenia treści, które łączą mieszkańców i promują lokalne inicjatywy. Na blogu dzielę się nie tylko aktualnościami, ale również ciekawostkami oraz wywiadami z lokalnymi twórcami i liderami społecznymi. Moim celem jest budowanie silnej społeczności oraz inspirowanie innych do odkrywania tego, co najlepsze w naszym mieście.
